00:04Magandang gabi mga kapuso, ako po ang inyong Kuya Kim na magbibigay sa inyo ng trivia sa likod ng mga
00:08trending na balita.
00:09Sa isa ng Negros, isang nakalbong gubat ang nabigyan ng pagkakataon na muling yumabong
00:14dahil sa pagbabayanihan ng grupong pinangunahan, ng isang pari at ng komunidad na pinaglilingkuran niya.
00:24Sa satellite image na ito, nakuha noong 2010.
00:27Makikita ang kalunus-lunus na sinapit ng bundok na ito sa Kabangkalan City, Negros Occidental.
00:32Alos ito'y makalbo.
00:34Pero makalipas lang ang maygit isang dekada,
00:37ang nakalbong bundok, buling nabalot ng lugti ang kagubatan.
00:42At muna rito, sumibo ng isang santuaryo na siya ngayong buhay at hanap buhay ng mga taga rito.
00:48Ito ang Santuaryo de San Colombano de Bantolinao sa Barangay Oringao.
00:55Ang santuaryo, umusbong mula sa tinanim na malasakit ng parin si Fr. Brian Gore.
01:00At walo nitong kasamahan, sila binan sa ganoong Negros 9.
01:03They are the three priests and six lay workers who were falsely accused of murder in 1980s.
01:11Nang sila'y mapawalang sala, nagtayo sila ng isang foundation na layo ang makatulong sa mahihirap na magsasaka sa kanilang
01:17lugar.
01:18They started promoting the organic farm here in this place.
01:21Pero para mapayabong nilang taniman, kailangan daw nilang maprotektaan muna ang batis na pinagkukunan nila ng tubig.
01:28Ang problema, nakalbong kagubatan sa palibot nito.
01:31It's all bald because of lagging and producing charcoal.
01:34The group decided to start the reforestation program around 2007.
01:40Si Fr. Brian at mga residente nagbayanihan na.
01:42Hundreds of people are involved at that time.
01:45They started also bringing seedlings from outside, native trees.
01:49Then they started planting.
01:51Hanggang sa hindi nila namalayan, makalipas ang maygit isang dekada,
01:54hindi lang nila napalago ang organic farm at naprotekta ng watershed,
01:58unti-uti na rin nilang naibalik ang dating luntiang kagubatan.
02:01It's unbelievable how the project have flourished over the years.
02:05And we don't seem to see it growing, but it did.
02:07We are here now standing on the result of the efforts of hundreds of people in the different communities.
02:16There's around 40,000 native trees planted in this area.
02:20And we've also realized the birds and other animals, their back, they're actually helping us in bringing more seeds to
02:28the place.
02:29Meron na rin tong viewing deck.
02:31You can actually see Mount Canlaon volcano from there.
02:34So it's a beautiful sight.
02:37Nakatakda na rin tong gawing field laboratory ng mga forestry student ng Central Philippine State University.
02:41We did have an initial meeting to explore that.
02:45We need scientific assessment of what's existing here.
02:49Kumanoon na si Father Brian dito na nakaraang taon.
02:51Pero ang panata ni John ipagpatuloy ang nasimula ni Father Brian.
02:55Sa kabila ng hamon, nadala ng patuloy na pagbabago ng klima o climate change.
02:59We have a continuous awareness raising and program to help them realize the importance of keeping this place.
03:06We need the forest to be there to sustain it.
03:09And to help the people take care of the forest, we need good food to sustain the people to take
03:16care of the forest.
03:17It's like a cycle.
03:20Ang kwento ng santuaryo sa kabangkalan, patunay na kapag ang mga puno'y hindi pinuputol at hinahayaang lumago, malaki ang
03:26efekto at binipisyo sa ating mga tao.
03:29Lalo na ngayon may kinakarap tayong banta ng isang matinding tagtuyot.
03:33Kuya Kim, ano na?
03:38Dahil sa labis na init na nararanasan ngayon sa Pacific Ocean,
03:42nangangamba mga eksperto na baka mag-develop ito sa isang pambihira at mas matinding versyon ng El Niño.
03:48Ang Super El Niño.
03:50Ang Super El Niño ay maaaring magdulot ng mas malakas na pagulan at bagyo,
03:53matinding pagbaha, tagtuyot at heatwave.
03:56Ayon sa U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration,
04:00may one in four chances na mangyari ito sa taong ito.
04:03Hindi mo nito agad na mapigilan o mapahinto ang Super El Niño,
04:06pero malaking tulong sa ating mga puno.
04:09Nakakatulong kasi ang mga ito na pababain ang temperatura sa ating paligid.
04:13Nagsisilbi din sila mga physical windbreaks
04:15at nakakatulong para maparatili ang soil moisture.
04:19Samantala, para malaban ng trivia sa likod ng barilang balita,
04:22i-post o i-comment lang,
04:23hashtag Kuya Kim, ano na?
04:25Laging tandaan,
04:26k'importante ang may alam.
04:28Ako po si Kuya Kim,
04:29at sagot ko kayo,
04:3024 hours.
04:33Ako po si ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku
04:37ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku
04:37ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku
04:37ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku
04:37ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku
04:37ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku
04:37ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku
04:37ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku
04:37ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku
04:37ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku
04:37ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku ku
Comments